Klub CxO: czy PLM to system nerwowy firmy?  

Spis treści

Spis treści

Czy narzędzia do zarządzania cyklem życia produktu mogą być „systemem nerwowym firmy”?  Ciekawa dyskusja podczas hybrydowego spotkania Klubu CxO.

Do spotkania hybrydowego Klubu CxO przystępowaliśmy z tezą, że „najdroższy błąd produktowy w firmie powstaje najprawdopodobniej jeszcze przed uruchomieniem linii produkcyjnej”.  

Dyskusja nie przyniosła jednoznacznej odpowiedzi. Wszyscy uznali, że informacja o produkcie musi płynąć bez barier i być zarządzana. Spierali się jednak, czy potrzebują do tego dedykowanego systemu, czy wystarczą dobrze zaprojektowane procesy, integracja z ERP i – przede wszystkim – ludzie, którzy zechcą z danych korzystać.  

To już kolejne spotkanie Klubu, które miało charakter hybrydowy: część osób była w studiu, a kilkadziesiąt osób uczestniczyło w dyskusji zdalnie. Spotkanie zrealizowaliśmy we współpracy z firmą iPCC, partnerem Infor.  

Przewodnikami – animatorami dyskusji ze studia byli Marek Łada, CIO firmy Drosed Holding, Rafał Wyszewski, dyrektor IT w firmie Gourmet Foods, Bartosz Woliński, dyrektor IT w Lotte Wedel oraz przedstawiciele iPCC, Krzysztof Skowronek, konsultant biznesowy i architekt rozwiązań oraz Jaromir Paszek, szef sprzedaży. Do dyskusji włączali się uczestnicy zdalni, co jest podstawowym założeniem naszej formuły hybrydowej.  

Dyskusję uporządkowaliśmy w trzech rundach: gdzie rozpada się informacja o produkcie, jak uspójnić decyzje przed produkcją i jaki jest cel zmiany. 

Czy PLM jest kandydatem na kluczową magistralę informacyjną firmy? 

Na rozgrzewkę każdy z przewodników dyskusji w studio określił, czy PLM jest kandydatem na kluczową magistralę informacyjną firmy. Marek Łada, CIO w Drosed Holding, podzielił temat na dwie warstwy: „PLM jest wszędzie obecne jako proces”, ale „nie każde przedsiębiorstwo używa dedykowanego rozwiązania PLM”. 

Rafał Wyszewski, dyrektor IT firmy Gourmet Foods, jak sam określił – przystępuje do debaty w sytuacji, kiedy, procesy PLM są w firmie obecne i istotne, ale z racji profilu działalności są uproszczone. W takiej sytuacji trudno byłoby namaścić to rozwiązanie – dziś czy w przyszłości – na system core’owy.  

Z kolei Krzysztof Skowronek wskazał, że wszystko zależy od organizacji i stopnia złożoności opracowywania receptur, ale w pewnym momencie pojawia się wewnętrzna potrzeba sięgnięcia po narzędzia, które uczynią proces bardziej przejrzystym. 

Także Bartosz Woliński zgodził się, że PLM może być rdzeniem firmy, ale z mocnym zastrzeżeniem, że wdrożenie nie zaczyna się od rozwiązań ani od technologii, tylko od kultury, od strategii, od myślenia strategicznego. 

Natomiast Jaromir Paszek odwrócił pytanie i zachęcał do rachunku sumienia. Czy jest tak, że firma jest pewna swojej pozycji rynkowej i może zgadywać, czym zaskoczyć klienta, mimo restrykcji regulacyjnych, kosztowych i bezpieczeństwa? Jeśli tak – to PLM nie jest nam potrzebny. 

Integracja z ERP: dlaczego „przerzucanie przez mur” nie wystarcza 

Nasza dyskusja skierowała się na tory doświadczeń branży spożywczej. Nadrzędnym celem procesu jest w niej przygotowanie etykiety o treści, która ostatecznie trafi na produkt.  

W tym kontekście rozmawialiśmy też o komunikacji i wymianie danych pomiędzy systemami i procesami PLM a środowiskiem ERP. Jaromir Paszek argumentował, że dane produktowe w tej branży nieustannie się zmieniają ze względu na możliwość stosowania zamienników. A jeden składnik może diametralnie zmienić smak, gęstość, teksturę. „Dlatego tylko integracja dwustronna, stała rozmowa systemów zapewni tę wartość dodaną, o którą nam wszystkim chodzi w biznesie” – mówił. 

Surowiec ma w produkcji procesowej wiele parametrów – kaloryczność, udział składników odżywczych – które „z punktu widzenia systemu ERP są zupełnie nieistotne”, a mogą być gromadzone w PLM jako punkt wyjścia do kalkulacji. „Gdzie w tej sytuacji powinny powstawać master data?” – pytał w tym kontekście Krzysztof Skowronek.  

Spór o definicję: proces czy produkt? 

Marek Łada zgodził się, że master data powinny pozostać jednym źródłem prawdy, ale zauważył, że „ERP używa części tych informacji, MES używa części, TMS używa części”. Stąd właśnie pytanie, czy proces PLM musi dysponować dedykowanym systemem. 

Jaromir Paszek przytoczył wyniki badania zrealizowanego przez NTT Data z Computerworldem w 2024 na próbie ponad 100 firm.  PLM jako produkt stosuje 35% firm w automotive, 21% w produkcji dyskretnej i 11% w spożywczej. Czy wobec tych danych – pytał Jaromir Paszek – polskim firmom wystarczą po prostu Excele, SharePointy i maile, a „prowizorka daje radę”? W odpowiedzi Marek Łada ponownie argumentował, że informacje muszą być gromadzone, ale specjalne rozwiązanie może być pomysłem „ponad stan” potrzeb i możliwości. 

Czy informacja o produkcie rozpada się po drodze? 

Odchylenia i czarne łabędzie. Marek Łada zwrócił uwagę, że w produkcji żywności zdarza się użyć innej przyprawy niż ta w BOM-ie, bo zakupy nie zdążyły kupić właściwej ilości. „Nie wpływa to w żaden sposób na jakość produktu ani na jego smak, wpływa natomiast na nasze koszty, a klientowi nie da się sprzedać drożej. To tzw. odchylenia, które w przetwórstwie są jednym z kluczowych wyzwań w sensie czysto kosztowym. Do tego dochodzą wahania rynków towarowych: pomory zwierząt, susza u producenta soi, ceny pasz i żywca. W branży produkcji żywności czarne łabędzie przestają być czarnymi łabędziami: pojawiają się regularnie i można wyliczyć prawdopodobieństwo ich wystąpienia” – mówił Marek Łada. 

Kto jest właścicielem prawdy? Bartosz Woliński przyznał, że zidentyfikowanie właściciela danych, właściciela „prawdy”, wcale nie jest takie proste. „Formalnie jest nim R&D, ale finanse, zakupy i inne funkcje też się do tego poczuwają, co rodzi „napięcie”. W Wedlu na decyzje o produkcie wpływają np. wahania cen kakao, a nie tylko smak czy popyt” – mówił Bartosz Woliński. Dyrektor IT Lotte Wedel zastrzegł zarazem, że nie jest przekonany, czy rozwiązanie PLM może tę kwestię rozwiązać, bo zwykle źródła problemu leżą w kulturze organizacji i jej procesach. 

Ograniczenia i symulacje. Krzysztof Skowronek zwrócił uwagę, że PLM pozwala narzucić z góry ograniczenia (np. maksymalną zawartość cukru), a dzięki programowaniu liniowemu symulować scenariusze: „co, jeśli kluczowy surowiec bardzo zdrożeje? Jak wpłynie to na końcowy koszt?”. Jest więc narzędziem zarządzania ryzykiem – biznesowym i regulacyjnym.  

Armata – czy łapka – na muchę. Bartosz Woliński zapytał prowokacyjnie, czy to nie jest to jednak wytaczanie armaty na muchę. Odpowiedział mu Rafał Wyszewski, którego zdaniem PLM może mieć rozmiary elastycznie dopasowane do potrzeb. Natomiast zaletą PLM jest decentralizacja decyzji: marketing czy sprzedaż mogą zwracać informacje producentowi i reagować na trendy oraz wymogi regulacyjne. „Brak wspólnego PLM w firmie to skoncentrowanie właścicielstwa produktu w jednym dziale, a to z kolei oznacza mniejszą zdolność dopasowywania się do sytuacji na rynku” – mówił Rafał Wyszewski. 

Skala, liczba produktów i bezpieczeństwo receptur 

Czy PLM opłaca się każdemu? Marek Łada przypomniał doświadczenia z amerykańskiej korporacji, w której centra R&D działały na czterech kontynentach – tam centralizacja była konieczna. W firmie z wieloma zakładami, ale unikalnymi produktami w każdym z nich, komunikacja jest prostsza. „Kiedy centralizacja jest wystarczająco pożyteczna?” – pytał. 

Jaromir Paszek wskazał, że nie zna zakładu spożywczego z kilkunastoma produktami, a przykładowo jeden producent sosów i ketchupów może mieć tysiące produktów końcowych. „Wówczas PLM jest przepisem na sukces, bo polskie firmy wygrywają elastycznością oferty” – odpowiadał Jaromir Paszek. Krzysztof Skowronek zaznaczył, że granicy nie da się określić tylko liczbą; istotna jest jednak złożoność, na przykład to, czy producent dostarcza również produkty pod cudzymi markami i ile razy musi przygotować próbkę dla klienta. 

Bartosz Woliński zaproponował jednak zasadnicze odwrócenie perspektywy: zamiast dyskusji o liczbie produktów – spróbować ułożyć obraz sytuacji i potrzeb z perspektywy rozpoznanych i monitorowanych potrzeb klienta. Jeśli firma potrafi zarządzać informacją zwrotną od klienta, wówczas PLM zyskuje głębokie uzasadnienie; jeśli nie, „nie pomoże” biznesowi, jakkolwiek poukładany obraz oferuje. 

Marek Łada wskazał argument, o którym nie było mowy: bezpieczeństwo danych. „Receptury przedsiębiorstwa, także producenta żywności, to jedne z najbardziej strzeżonych tajemnic, a scentralizowany w tym znaczeniu produkt – nie w znaczeniu przejęcia właścicielstwa – daje większą szansę utrzymania poufności” – mówił CIO Drosed Holding. 

Koszt obejść: regulacje unijne w praktyce 

Poruszony wątek wsparcia w zarządzaniu zgodnością z regulacjami podbił bardzo interesującą historią Rafał Wyszewski. Jego firma była gotowa wdrożyć PLM i demand planning, kiedy weszły trzy regulacje unijne: PPWR (opakowania), EmpCo (ekologiczne deklaracje) i EUDR (wylesianie). Przystosowanie się firmy wymagało zaangażowania IT, marketingu, product managementu i sprzedaży, a do projektu trzeba było oddelegować osoby od data governance i master data management. Czteromiesięczny projekt zaangażował ok. 4% mocy przerobowych, a przy wcześniej wdrożonym PLM kosztowałby około 2%. „Nawet AI nie mogła tu za bardzo pomóc, bo to funkcjonowały Excele i SharePointy” – mówił Rafał Wyszewski. „Byłoby łatwiej, gdyby ERP przechowywał tzw. golden record, a wszystkie dane przechodziły przez PLM. Wymagałoby to jednak, aby ERP wymieniał dane w sposób online’owy” – dodał dyrektor IT Gourmet Foods. 

Z kolei Piotr Piwowarczyk, dyrektor IT Mlekpolu dodał, że kluczowe jest powiązanie ERP z PLM: bez synchronizacji „zaczną się problemy”, a „kluczem do kolejnych kroków w nowoczesnych systemach jest automatyzacja”. 

Workflow i dyscyplina 

Bardzo ciekawym doświadczeniem podzielił się Dariusz Wierzbicki, CIO Farm Frites Poland. Potwierdził, że informacja się rozpada – „zgodnie z entropią”. W jego firmie osoby odpowiedzialne za master data są „odpowiednio uparte” i nie wprowadzają zmian do systemu transakcyjnego, dopóki dane nie przejdą przez PLM. Sam system nie wystarczy: „Możemy mieć setki Excelów albo jeden PLM – dopóki ludzie nie chcą z niego korzystać i robią nowe obejścia, nie ma znaczenia, jaki to system” – podkreślał Dariusz Wierzbicki. Przypomniał realia branży: żądania zmiany pojawiają się najczęściej o 16.00, a od 6.00 rano ma ruszyć produkcja według nowej receptury czy etykiety. Jego firma ma ok. 400 indeksów, ale produkuje z naturalnego surowca (ziemniaków), więc specyfikacje bezustannie się zmieniają. Dlatego system musi być dostrojony do użytkowników, żeby nie był znienawidzony. CIO Farm Frites podkreślił też rolę workflow i automatyzacji integracji: „Jeśli wymiana danych miałaby polegać na ręcznym przepisywaniu danych, to niczym nie różni się od Excelów przychodzących mailem” – mówił Dariusz Wierzbicki.  

Krzysztof Skowronek uzupełnił, że zdefiniowany odpowiednio workflow w rozwiązaniu Infor mógłby skutecznie zablokować przekazanie do systemu ERP receptury niezgodnej z obostrzeniami, a Jaromir Paszek wskazał na podobne wdrożenia w globalnych firmach: Danone, Keurig Dr Pepper, Henkel i Reckitt Benckiser. 

PLM – ERP – APS 

Przypisanie ERP funkcji i możliwości planowania wywołało ripostę Stanisława Chmista, ERP Site Leadera w Alstom. Zakwestionował tezę, że ERP ma zaawansowane planowanie: „System ERP zawiera podstawowe elementy planowania, analogicznie jak podstawowe elementy zarządzania cyklem życia produktów.”. W stosowanej architekturze PLM daje wsad do ERP, a ERP do APS (Advanced Planning and Scheduling), z pętlą zwrotną – m.in. do szukania zamienników użytych materiałów. „Bez integracji działalibyśmy na informacyjnych wyspach i wszystko funkcjonowałoby nieefektywnie” – podkreślił. Krzysztof Skowronek przyznał mu rację co do klasycznego modelu i sprostował, że zaawansowane planowanie to klasa systemów APS, dla której ERP przygotowuje wsad. 

Od pomysłu do etykiety 

Czy PLM ma potencjał, aby uporządkować drogę od pomysłu po etykietę? W naszej dyskusji wróciliśmy do miejsca i perspektyw PLM. Zdaniem Bartosza Wolińskiego, odpowiedź powinna być jednoznacznie pozytywna: PLM pełni rolę „wierzchołka” trójkąta tworzonego wraz z ERP i MES. „Wymagane jest jednak istotne zastrzeżenie. Kształt PLM jest pewnego rodzaju zwieńczeniem procesu myślowego, wyboru, decyzji podjętych w firmie. Dlatego właściwe pytanie brzmi: czy organizacja ma potencjał, by dane uchwycić i uporządkować?” – mówił Bartosz Woliński.  

Jaromir Paszek przypomniał, że pośrednio odpowiedź na to pytanie daje cytowany raport NTT: (tylko) 11% firm branży spożywczej wdrożyło system PLM. „Natomiast nawet w przypadku wykorzystania modułu PLM w ERP trzeba zapytać, ile firm rzeczywiście wykorzystuje pętlę MRP we właściwy sposób” – dodał dyrektor sprzedaży iPCC. Marek Łada wskazał w odpowiedzi na szersze zagadnienie: mamy mnóstwo technologii, ale zdecydowana większość firm nie potrafi efektywnie używać tego, co już ma. Dodał też, że każde przedsiębiorstwo – od produkcji żywności po SpaceX – musi umieć odpowiedzieć, czy jest wystarczająco innowacyjne i skuteczne we wprowadzaniu innowacji, a scentralizowany PLM może być dobrym narzędziem do uzyskania odpowiedzi. 

Klient, CRM i właściciel procesu 

Marek Łada przypomniał, że przed PLM jest konieczny etap wejściowy: zbudowanie wiedzy o tym, czego chcą klienci. „Każda firma ma procesy typu CRM, ale nie każda ma wdrożony jeden system CRM” – mówił CIO Drosed. Krzysztof Skowronek zażartował: „Forda T można było wcześniej kupić w różnych kolorach, a dopiero później Henry Ford wdrożył PLM i stwierdził, że czarny jest optymalny”. 

Kto ma zatem ostatnie słowo – na przykład przy zmianie surowca? R&D proponuje, jakość dopuszcza, zakupy zapewniają surowiec, produkcja potwierdza możliwość wykonania, finanse akceptują, a w dużych firmach driverem jest zwykle R&D. Albo regulacje. „Zilustruję to historią majonezu w Niemczech. Jeszcze kilkanaście lat temu mianem majonezu można było nazwać tylko produkt z 80% tłuszczu i 7,5% jaja, później uzus zmienił się na 78,5% i 6%, a unijne dyrektywy zeszły aż do 70% i 5%. Takimi informacjami w PLM bardzo łatwo jest zarządzać” – zwrócił uwagę Jaromir Paszek. 

Sztuczna inteligencja i pętla zwrotna 

Co jednak z nową falą danych i informacji? Czy dane z systemów AI mogą zasilać i zmienić efektywność pętli optymalizacji? Zdecydowanym optymistą jest Rafał Wyszewski, którego zdaniem schemat ten zadziała: wystarczy dodać człowieka w pętli (human in the loop), a „Excele i SharePointy staną się po prostu ciężarem” i zostaną wyeliminownae. Bartosz Woliński ostrzegł jednak: „Trzymamy się z uporem maniaka murów naszych firm i fabryk, a wszystko zaczyna się od klienta. Dopóki nie nauczymy się zarządzać informacją od niego, możemy zapomnieć o PLM-ach czy o AI”. Rafał Wyszewski zastrzegł, że integracja CRM z ERP i PLM jest obowiązkowa. „Zamiast CRM-a będzie agent AI, potem dołożymy AI do PLM-a, do ERP-a, do MES-a, zamkniemy drzwi i możemy iść do domu – faktycznie opuścić mury naszych fabryk” – podsumował Marek Łada.  

Jednak rozszerzenie zakresu zadań i znaczenia PLM to niekoniecznie właściwa perspektywa – argumentowali uczestnicy spotkania. PLM ma określone zadania i musi to być taki system, który użytkownicy będą chcieli wykorzystywać, a nie obchodzić. „PLM wdrożyliśmy nie po to, by tworzyć nowe produkty, lecz by opanować zmienność parametrów jakościowych wymaganych przez klientów. Frytki opisuje kilkadziesiąt parametrów, a przy niektórych specyfikacjach ponad 100 liczb, zapisywanych co pół godziny. Oba zadania – opanowanie zmienności i złożoności oraz zaangażowanie użytkowników udało się osiągnąć” – mówił Dariusz Wierzbicki. Resztę funkcji – uznał za dodatki. 

Piotr Piwowarczyk potwierdził znaczenie czynnika ludzkiego. „Trzeba przekonać ludzi i pokazać im korzyści, a procesy muszą być dobrze opisane przed wdrożeniem, aby uniknąć późniejszego kosztownego wprowadzania korekt” – mówił dyrektor IT firmy Mlekpol. Takie procesowe osadzenie wdrożeń IT poparł Rafał Wyszewski. Podał przykład z Gourmet Foods: firma zrezygnowała z roli „lidera transformacji cyfrowej” na rzecz „lidera transformacji”, kogoś „kto projektuje procesy, przekonuje ludzi, łączy wszystkie elementy”. 

Wartość wdrożenia PLM: argumenty dla zarządu 

W rundzie finałowej pojawiły się konkretne argumenty dla zarządu – co mogłoby przekonać za implementacją perspektywy PLM jako nadrzędnej magistrali informacji biznesowej.  

Marek Łada wskazał „szybkość skutecznego wdrażania innowacji” jako cenną miarę wartości biznesowej wprowadzanych zmian. „Wartością jest wprowadzenie pomiaru efektywności innowacji, bezpieczeństwo danych; niezależnie od tego czy realizuje to proces PLM, który posiada każde przedsiębiorstwo, w odróżnieniu od dedykowanego rozwiązania” – podsumował Marek Łada. 

Bartosz Woliński widział w PLM „inteligentne repozytorium wiedzy” – aktywną i dostępną pamięć o recepturach sprzed lat oraz sposób na przymuszenie organizacji do uporządkowania danych i zarządzania informacją zwrotną od klienta. „PLM może stanowić „bezpiecznik zmiany” – „strażnik” i „filtr”, który zatrzymuje zmiany wprowadzane ad hoc, zanim trafią na produkcję” – mówił Bartosz Woliński.  

Rafał Wyszewski wskazał z kolei znaczenie synergii i burzenia silosów informacyjnych, jako istotną korzyść z obecności PLM w firmie. „W takim schemacie, każdy w łańcuchu zmiany jest w nią zaangażowany, a nie czeka na drugiego” – mówił Rafał Wyszewski. 

Krzysztof Skowronek podał przykład globalnej firmy, która po wycofaniu jednego składnika zautomatyzowała zmianę wielu receptur wyrobów końcowych i etykiet na różne rynki dzięki PLM – jako przykład biznesowej wartości z możliwości finalizowania istotnych zmian. Wskazał także na wartość płynącą z symulacji „co jeśli” i generowania wariantowych struktur z udziałem AI w nowoczesnych rozwiązaniach PLM. „Jedno źródło prawdy zastępujące wiele miejsc przechowywania informacji, następuje formalizacja projektu, co przy dużej skali pozwala zdefiniować zadania w wielu działach” – powiedział Krzysztof Skowronek. 

Podsumowujący katalog potencjalnych wartości z PLM Jaromir Paszek zwrócił jeszcze raz uwagę na repozytorium „żywej” wiedzy historycznej, pozwalającej na przykład odtworzenie smaku produktu konkurenta na zamówienie sieci handlowej – odpowiedniej kwasowości, tekstury czy koloru. „Do zarządów nie powinno się oczywiście iść z hasłem „wdrożenie PLM-a”, lecz zarządzaniem kosztem i ryzykiem wprowadzania nowych produktów; PLM podnosi bezpieczeństwo podczas zdobywania nowego biznesowego lądu” – mówił Jaromir Paszek. 

*** 

Z naszej dyskusji wynika, że PLM zaczyna się od procesów i ludzi, nie od oprogramowania. Niemal każdy rozmówca wracał do kultury, edukacji i dyscypliny; bez nich system jest omijany, a „nie ma znaczenia, jaki to system”. Warunkiem koniecznym jest integracja: PLM, ERP, APS, MES i CRM muszą wymieniać dane automatycznie i dwukierunkowo, a PLM może być miejscem, gdzie powstają dane o surowcach i recepturach.  

Wiele zależy od sytuacji firmy, opłacalność PLM zależy w szczególności od skali i złożoności. Duża liczba produktów w ofercie, wiele obsługiwanych rynków, produkcja pod cudze marki i rozproszone R&D są przesłanką wdrożenia PLM; w innych organizacjach może wystarczyć proces z dobrymi narzędziami. CIO uważają, że wartość biznesowa – argumentem dla zarządu – może być szybkość, odporność i bezpieczeństwo, skrócenie czasu wprowadzania innowacji, szybka reakcja na regulacje i ceny surowców, automatyzacja zmian receptur i etykiet, ochrona receptur i pamięć organizacyjna. Aktualne pozostaje natomiast fundamentalne założenie: to klient jest początkiem pętli informacyjnej i produktowej; AI, CRM i PLM nie zastąpią zarządzania informacją zwrotną od rynku. 

Wróć na górę strony